FB

Dom Towarowy Bracia Jabłkowscy S.A.

Kamienica Chmielna 21

Kamienica przy Chmielnej 21 do 1919 roku

Historia zagospodarowania terenu położonego u zbiegu ulic Chmielnej i Brackiej sięga końca XVIII wieku, kiedy to powstał w tym miejscu drewniany cyrk, zwany przez warszawiaków „Szczwalnią” bądź „Hecą”. Cyrk, początkowo cieszący się dużym powodzeniem, stopniowo podupadał, aż wreszcie w 1852 roku został rozebrany. Kamienica przy Chmielnej 21, która w niewiele zmienionym kształcie istnieje do dziś, została wybudowana w latach 1877-78 przez Izaaka Romberga. Była to czteropiętrowa, siedmioosiowa kamienica z parą oficyn bocznych. Fasada od ulicy Chmielnej, z ryzalitami bocznymi o zdwojonych otworach okiennych, wyróżniała się niskim ostatnim piętrem z zamkniętymi półkoliście okienkami, zestawionymi w triady w partiach ryzalitów i parzyście w części międzyryzalitowej. Balkony wsparte na masywnych, żeliwnych konsolach umieszczono w części środkowej I i III piętra oraz na II piętrze ryzalitów. Nie zachowała sie dokumentacja pierwotnego, ozdobnego wystroju fasady i prześwitu bramowego, usunięty przed 1939 rokiem, pozostaje nieznany. Wokół podwórza wznosiły się dwie oficyny – wschodnia czteropiętrowa i zachodnia trzypiętrowa. Klatki schodowe oficyn były drewniane. Kamienica wybudowana została w okresie warszawskiego boom’u budowlanego i do czasu nabycia jej w 1919 roku przez firmę Dom Towarowy Bracia Jabłkowscy S.A. wielokrotnie zmieniała właścicieli.

Kamienica we władaniu Firmy: lata 1919-1950

Decyzja o zakupie kamienicy przez Firmę była częścią planu rozbudowy Domu Towarowego przy Brackiej 25 na dwóch sąsiednich posesjach – Chmielna 19 oraz Chmielna 21. Na przeszkodzie stanęły m.in. problemy z wysiedleniem mieszkańców zabudowań przy Chmielnej 19, przeznaczonych do rozbiórki. Od 1924 roku budynek przy Chmielnej 21 zaczął służyć jako zaplecze socjalne Firmy i siedziba Stowarzyszenia Pracowników. Zlokalizowano tam kuchnię z jadalnią, salę wypoczynkową z czytelnią czasopism i biblioteką, pokój do gier oraz wypożyczalnię sprzętu sekcji narciarskiej, dysponującą kilkudziesięcioma kompletami sprzętu zakupionymi przez Firmę. Aktywne były również sekcje pływacka, tenisowa i wodniacka. Prowadzono kursy języków obcych, odbywały się wykłady podnoszące kwalifikacje pracowników. Działała kasa zapomogowo-pożyczkowa, a od 1928 roku ukazywał się „Biuletyn Firmowy” rozdawany pracownikom bezpłatnie. W 1931 roku założono „stację opieki nad matką i dzieckiem” z wykwalifikowaną pielęgniarką i stałymi dyżurami lekarza. W 1935 roku Firma utworzyła fundusz stypendialny, zapomogowy i fundusz budowy domu wypoczynkowego. W 1939 roku bomba zniszczyła wschodnie skrzydło budynku, pozostała część została uszkodzona w Powstaniu Warszawskim. Jak cały majątek firmowy, także kamienica po 1950 roku została odebrana właścicielom i stała sie własnością Skarbu Państwa.

Budynek państwowy czyli niczyj: lata 1950-2001

W ramach powojennych prac rewitalizacyjnych około 1960 roku elewacje kamienicy wyłożono brunatną cementową licówka, a w latach 80 zlikwidowano zachowane konsole balkonów, które już wcześniej otrzymały nowe, proste balustrady. Ostatnie ślady dawnej świetności widoczne we frontowej klatce schodowej ulegały stopniowej dewastacji: ubytki w marmurowych parapetach uzupełniano betonem, zaś kolorowe mozaiki z płytek ceramicznych na podestach schodów oraz masywne, podrzeźbiane drzwi do lokali pokryła gruba warstwa farby olejnej. Ślady sztukaterii w prześwicie bramowym pokryły kolejne warstwy łuszczących się tynków i farby oraz chaotycznie rozmieszczane reklamy. Przez cały okres PRL kamienica pozostawała zaniedbana, istniały nawet plany jej rozbiórki. Projekt modernizacji ulicy Rutkowskiego opracowany w 1971 roku przez architektów B. Chmiel oraz T. Łącza przewidywał wyburzenie części budynków w tym rejonie, także kamienicy przy Chmielnej 21 i zastąpienie istniejącej zabudowy „nowoczesną” architektura socjalistyczną. Remonty przeprowadzano jedynie w ostateczności, z reguły ograniczając się do doraźnych napraw. Elewacje od strony podwórka odnowiono ze środków jednego z najemców lokali dopiero na początku lat 90-tych, po raz pierwszy od czasów II Wojny Światowej. Niestety rezultaty tych prac okazały się nietrwałe.

Od 2001 roku budynek jest stale modernizowany. W ciągu ostatnich lat udało się przeprowadzić szereg prac zmieniających standard odzyskanej nieruchomości – m. in.: remont bramy i wejścia, klatek schodowych i kolejnych lokali (w tym także windy).

WARSZAWA | NOWY DOM JABŁKOWSKICH: CHMIELNA 19 | KAMIENICA JABŁKOWSKICH: CHMIELNA 21 | DOM BRACI JABŁKOWSKICH: BRACKA 25

FACEBOOK | KONTAKT | © 2015 DTBJ SA